“Gidecekmiş” Birleşik Zamanlı mı?
Konuya Giriş: “Gidecekmiş” Kullanımı Üzerine
Türkçede zaman ve kip kullanımı oldukça karmaşık ve detaylı. Bu yüzden dilin her yönünü analiz etmek bazen hem zorlayıcı hem de ilginç olabiliyor. Bu yazıda, “gidecekmiş” ifadesinin hangi zaman kipine ait olduğunu tartışacağım. Dilerseniz bir mühendis gibi, dilin kurallarına sadık kalarak analitik bir bakış açısı geliştirebiliriz. Ama aynı zamanda bir insan olarak, dilin taşıdığı duygusal yüklere de dikkat edebiliriz.
Peki, “gidecekmiş” birleşik zamanlı mı? Hadi bunu birlikte keşfedelim.
İçimdeki Mühendis: Analitik Yaklaşım
İlk bakışta, “gidecekmiş” ifadesi karmaşık bir birleşik zaman yapısına benziyor. Fakat dilbilgisel açıdan incelediğimizde, bu yapıyı daha net anlayabiliriz.
Gidecek fiili, gelecek zaman (şimdiki zamanın geleceği) kipinde kullanılmıştır. Türkçede gelecek zaman, bir olayın gelecekte gerçekleşeceğini ifade eder.
Miş eki ise, bilinçli olmayan ya da başkasından duyulan bir durumu anlatmak için kullanılır. Kısacası, olayın bir şekilde başkasından duyulduğu ya da gözlemlerle öğrenildiği bir durumu ifade eder.
Bu nedenle, “gidecekmiş” yapısı, bir kişinin gelecekteki bir eylemini başkasından duyma durumunu anlatan bir birleşik zaman yapısıdır. Kısacası, gelecek zaman + duyma/öğrenme kipi olarak da adlandırılabilir.
İçimdeki mühendis şunu diyor: Bu kesinlikle birleşik zamanlı bir yapıdır! Çünkü iki ayrı zaman kipinin bir arada kullanılması, birleşik zaman özelliği taşır.
İçimdeki İnsan: Duygusal ve İnsani Bakış
Ama bir de bu durumu daha insani bir açıdan ele alalım. İçimdeki insan tarafı, bu yapının yalnızca dilbilgisel değil, duygusal bir anlam taşıdığına da inanıyor.
Örneğin, “gidecekmiş” derken, birinin gelecekte bir yere gitmesi hakkında belirsizlik, bir “duyulmuşluk” hissi vardır. İnsanlar bir olayın kesinliğinden emin değillerdir, çünkü duydukları bir bilgiye dayalıdır. Bu belirsizlik, dildeki ifadenin taşıdığı duygu yükünü artırır.
Mesela, bir arkadaşım bana “O gidecekmiş” dediğinde, bu bilgi bana kesin olarak gelmemiştir. Birinin gideceği ile ilgili tam bir eminlik yoktur. İçimdeki insan tarafı da hemen der ki: “Acaba gerçekten gidecek mi?” Buradaki belirsizlik, kişisel bir hikaye ve içsel bir düşünce yaratır.
Analitik Bakış ve Duygusal Yük Arasındaki Denge
Şimdi, her iki bakış açısını karşılaştırmak gerekirse, bu cümlenin hem dilbilgisel hem de insani boyutları birbirini tamamlayan unsurlar taşıyor. “Gidecekmiş” ifadesi, sadece bir dil yapısı olarak kalmaz; duyduğumuz, hissettiğimiz ve düşündüğümüz şeyleri dile getirir.
İçimdeki mühendis yine şunu savunuyor: “Bu iki zaman kipinin birleşimi, dilin derinliğini yansıtır. Bir dilbilimsel çözümleme yapılabilir, ve bu çözümleme kesinlik içerir.”
Ama içimdeki insan şu soruyu soruyor: “Ama ya gerçekten gidecek mi? Ne kadar emin olabilirim?” Duygusal açıdan, bu belirsizlik bir kaygı yaratır. Birine duyduğumuz güven, ya da o kişinin gidişinin bizim hayatımıza nasıl etki edeceği, bu dil yapısını anlamamızı da etkiler.
“Gidecekmiş” İfadesinin Kullanıldığı Durumlar
Şimdi, biraz daha örnekle durumu açıklayalım. “Gidecekmiş” ifadesi, farklı durumlarda kullanıldığında dilin iki yönlü doğasını daha net gösteriyor.
1. Başkalarından Duyulan Bilgi
Bir arkadaşım bana, “Ali gidecekmiş” dediğinde, bu cümle bana bir başkasından duyduğum bilgiyle gelir. Bu durumda, “gidecekmiş” kelimesi geçmişte duyduğum ve gelecekte gerçekleşmesi beklenen bir olayın ifadesidir. Burada bilinçli olmayan bir duyma durumu söz konusu olur.
İçimdeki mühendis: “Bu cümlede geleceği anlatan bir fiil var, ama duyulan bir bilgi de eklenmiş. Birleşik zaman yapısının kullanımı burada çok net.”
İçimdeki insan: “Yani, ben de tam olarak emin değilim. Ali gerçekten gidecek mi? Bilmiyorum ama duydum. O yüzden biraz kaygılıyım.”
2. Gerçekten Emin Olmama Durumu
Bir başka örnekle, “O gidecekmiş, ama belki de gitmeyecek” demek, belirsizliği ve doğruluğu sorgulayan bir durumu ifade eder. Bu noktada, dilin taşıdığı belirsizlik duygusu daha belirgindir. İnsanlar bir olay hakkında kesin bilgiye sahip olmadan bir şeyleri anlatmaya çalıştıklarında, bu dilsel yapı sıkça devreye girer.
Sonuç: Birleşik Zamanın Derinliği
Görüldüğü gibi, “gidecekmiş” birleşik zamanlı bir yapıdır, ancak bu yapının içinde taşıdığı duygu ve anlam çok daha karmaşıktır. Hem dilin kurallarına sadık kalmak, hem de bir olayın insan üzerindeki etkilerini anlamak gerekir. İçimdeki mühendis bu durumu analiz etti, fakat içimdeki insan, bu dil yapısının taşıdığı belirsizlik ve kaygıyı daha çok hissetti.
Dilbilgisel açıdan, birleşik zamanlı bir yapı olarak “gidecekmiş” kullanımı kesin ve doğru bir şekilde tanımlanabilir. Fakat duygusal ve insani anlamda, dilin içinde bir belirsizlik, kaygı ve bazen de umut taşır. Bence asıl mesele, bu iki bakış açısını birleştirip dilin hem kurallarını hem de ruhunu anlamaktır.
Sonuç olarak, “gidecekmiş” birleşik zamanlı bir yapıdır, ama insanın zihninde iki farklı dünya arasında gidip gelirken, her zaman biraz daha fazlasını ifade eder.