Tanrı İlk Kimi Yaratı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Günümüz dünyasında her birey bir şekilde kimlik mücadelesi veriyor. Kimlikler, geçmişten bugüne değişen toplumsal normlarla şekillenen, sürekli olarak yeniden tanımlanan bir olgu. Birçok dini inançta Tanrı’nın yarattığı ilk varlık, insanlık tarihinin başlangıcını simgeler. Peki, bu soruyu, “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusunu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında sormak, bizlere neler söyleyebilir? Tanrı ilk kimi yaratmış olabilir? Erkeği mi, kadını mı? Bir insan olarak bu soruyu sormak, sadece dini inançlarımıza değil, toplumun sosyal yapısına da ışık tutuyor.
Ben İstanbul’da yaşıyorum. Sokakta, toplu taşımada, işyerimde, insanların hayatlarına yakından tanıklık ediyorum. Her gün gözlemlediğim bir şey var: Toplum hala geleneksel cinsiyet rolleriyle şekillenmiş ve bununla birlikte, toplumsal eşitsizlik her alanda hissediliyor. Yani, “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusu aslında sadece dini bir mesele olmaktan çıkıp, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini, çeşitliliği ve sosyal adaleti anlamamıza yardımcı olabilecek bir konuya dönüşüyor.
Tanrı İlk Kimi Yaratı? Dini Bağlamda Bir Başlangıç
İslam, Hristiyanlık ve Yahudilik gibi büyük dinlerde Tanrı’nın ilk yarattığı varlık, Adem’dir. Adem, insanlığın ilk temsilcisidir. Ancak bu anlatılar, kadının yaradılışıyla ilgili farklı yorumlara ve farklı bakış açılarına yol açmıştır. Klasik İncil veya Kuran yorumlarına göre, Hava (veya Havva), Adem’den sonra yaratılmıştır. Bu durum, kadının erkeğe bağlı olduğu ve erkeğin “ilk yaratılmış” olduğu algısını pekiştiriyor. Geleneksel bakış açısına göre, erkek toplumda daha öncelikli ve egemen bir pozisyona yerleştiriliyor.
Bununla birlikte, son yıllarda bu hikâyelere farklı açılardan bakılmaya başlandı. Dini metinlerde, kadının erkeğin “kaburga kemiğinden” yaratılması, bir çok feminist tarafından, kadının erkeğe bağlı ve ondan türemiş olduğu anlamına gelir şeklinde yorumlanıyor. Ancak, bu görüşlere alternatif olarak, kadının erkeğe bağımlı değil, erkeğin yaratılışının tamamlayıcısı olarak tasarlandığına inananlar da var.
Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Eşitsizlik
Bugün İstanbul’da sokakta yürürken, toplu taşımada gördüğüm her kadın, “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusunun sosyal boyutuyla iç içe yaşamak zorunda kalıyor. Toplumsal cinsiyet rollerinin ve ataerkil normların baskısı altındaki kadınların yaşadığı zorluklar, cinsiyetin toplumsal yapıdaki rolünü net bir şekilde gözler önüne seriyor.
Çalıştığım sivil toplum kuruluşunda, kadına yönelik şiddetle mücadele eden projelerde yer alıyorum. Her gün, kadınların iş gücüne katılımındaki engelleri, toplumsal normların kadınları nasıl sınırladığını, eğitimdeki eşitsizliği, ve günlük yaşamda karşılaştıkları toplumsal baskıları gözlemliyorum. Bazen, bir kadının sadece toplu taşımada yer bulamaması, bazen de aynı işyerindeki erkek meslektaşlarıyla eşit haklara sahip olmaması, cinsiyetin toplumsal olarak nasıl yapılandırıldığını ve bu yapıların günlük yaşantıyı nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.
“Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusu, aslında cinsiyetin toplumsal yapıdaki rolünü anlamamıza yardımcı olabilir. Kadın ve erkeğin toplumdaki yerinin Tanrı’nın yaratımındaki yerden çok daha farklı olduğu görülüyor. Hangi toplumda olursa olsun, çoğu zaman erkeğin toplumda daha avantajlı konumda olduğunu söyleyebiliriz.
Çeşitlilik ve İnsanın Kimliği
Toplumsal cinsiyetin yanı sıra, “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusu, farklı kimlikleri ve çeşitliliği de sorgulamamıza olanak tanır. Çeşitlilik, özellikle cinsiyet kimliği, cinsel yönelim gibi unsurlar üzerine yapılan tartışmalar son yıllarda daha fazla yer buluyor. Kadın ya da erkek olmak, yalnızca biyolojik cinsiyetle ilgili değil; bu kimliklerin sosyal, kültürel, psikolojik ve politik anlamları da var. Cinsiyet kimliği ve toplumsal cinsiyetin tanımları, bir kişinin dünyaya bakış açısını, toplumda nasıl algılandığını belirler.
Herkesin Tanrı’nın ilk yarattığı kişiyi farklı bir biçimde algılayabilmesi, toplumda çeşitliliğin de bir yansımasıdır. İstanbul sokaklarında gezinirken, her birey, cinsiyetini, cinsel yönelimini, kimliğini farklı şekillerde tanımlar. Geçenlerde bir kafede, kendini non-binary (ikili cinsiyet anlayışına uymayan) olarak tanımlayan birini tanıdım. Tanrı’nın ilk kimi yarattığı sorusunu gündeme getirdiğimizde, bu kişinin cevabı ilginçti: “Tanrı ilk insanı yarattı ve o insan, cinsiyetinden bağımsız olarak, sevgi ve saygı temelinde yaşamayı öğrenmeli.” Bu cevap, “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusunun, toplumsal cinsiyetin ötesinde bir yere taşınabileceğini gösteriyor.
Bu soruya verdiğimiz yanıt, aslında bizim dünyayı nasıl gördüğümüzle de ilgili. Eril ve dişil enerjinin sadece bir kişinin biyolojik cinsiyetine bağlı olmadığı fikri, insanların kimliklerinin çok daha geniş bir spektrumda yer aldığını kabul etmeyi gerektiriyor. Sonuçta, Tanrı’nın ilk yarattığı, insan olmanın özüdür.
Sosyal Adalet ve Eşitlik
“Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusunun, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden incelenmesi, aynı zamanda bu sorunun günümüzde nasıl bir sosyal eşitsizlik yaratabileceğini de gözler önüne seriyor. Özellikle kadınların toplumda erkeğe kıyasla daha az fırsata sahip olduğu bir düzen, adaletin eksik olduğu bir yapıyı ortaya koyuyor. Bu eşitsizlik, aynı zamanda LGBTİ+ bireyler, engelli bireyler ve diğer marjinalleşmiş grupların toplumda karşılaştığı ayrımcılıkla da iç içe geçiyor.
Sivil toplum kuruluşlarında çalışırken, bu tür eşitsizliklerle her gün karşılaşıyorum. Kadınlar, LGBTİ+ bireyler, engelli bireyler gibi toplumsal gruplar, adaletin yokluğunda sistematik olarak daha fazla ayrımcılığa uğruyor. Bu da “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusunun sadece dini bir anlam taşımadığını, aynı zamanda insanların günlük yaşamlarında karşılaştıkları eşitsizliklere ve adalet arayışlarına ne kadar etki ettiğini gösteriyor.
Sonuç: Tanrı İlk Kimi Yaratı?
Sonuç olarak, “Tanrı ilk kimi yarattı?” sorusu, sadece dini bir mesele olmanın ötesine geçerek, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, çeşitlilik ve sosyal adaletle ilgili önemli tartışmaların kapılarını aralar. İstanbul sokaklarında yürürken ya da toplu taşımada, insanların toplumsal rollerine, kimliklerine bakarak bu soruyu sormak, aslında toplumsal yapıyı daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Her birey, Tanrı’nın ilk yaratığını farklı şekilde algılasa da, önemli olan, insanların eşit haklara sahip olduğu, kimliklerinin özgürce tanımlandığı bir toplum yaratmaktır.